پاسخ: امّت اسلام كه از شيعه و سنى مركّب است، در اصول و كليات دين؛ يعنى: توحيد، نبوت، معاد و آنچه پيغمبر صلى الله عليه وآله وسلم آورده است با يكديگر اختلاف ندارند و اختلافشان در جزئيات معارف اسلامى است؛ مثلاً برخى صفات خدا را عين ذات و برخى ديگر زائد بر ذات مى‏دانند و... .

نقطه اصلى اختلاف بين شيعه و سنى، در بحث امامت است و اينكه رهبرى دينى و دنيايى جامعه اسلامى را پس از پيغمبر صلى الله عليه وآله وسلم چه كسى و با چه شرايطى به عهده بگيرد؟

هر چند، هر دو گروه، امامت را قبول دارند اما اهل‏سنّت، آن را در حاكميت سياسى منحصر مى‏دانند و مى‏گويند: وظيفه حاكم، تلاش در جهت نظم جامعه، تحقق عدالت و گردش امور اجتماعى، سياسى و اقتصادى است. اما از نگاه شيعه، حاكميت و رهبرى جامعه فقط يكى از شؤون امام است. علاوه بر آن، تمام اختيارات پيامبر صلى الله عليه وآله وسلم جز وحى تشريعى را نيز دارد.

در اين نگاه، پيامبر كه مقام نبوت و نيز امامت را دارد به دستور خداوند جانشينان پس از خود را به مردم معرّفى كرده است. آنان كه مانند خود پيامبر صلى الله عليه وآله وسلم معصومند، رهبرى امور دنيوى و مرجعيت دينى مردم را بر عهده دارند. دستورات جانشينان پيامبر صلى الله عليه وآله وسلم همانند قرآن است و بطلان در آن راه ندارد و مردم بايد از آنها پيروى كنند. [1]

حال مى‏توان پرسيد: مصداق چنين مقامى را چه كسى مشخص مى‏كند؟

به باور شيعه اين كار، جنبه الهى دارد و خداوند توسط پيامبر صلى الله عليه وآله و سلم  امام را منصوب مى‏كند و آن حضرت امامان پس از خود را به مردم معرفى كرده است. [2] ولى اهل‏سنّت، امامت را صرفاً مقامى سياسى مى‏دانند.

آنان بر اساس جريان سقيفه، تعيين خليفه مسلمانان و به عبارت ديگر امامت سياسى جامعه اسلامى را وظيفه مردم مى‏شمارند؛ هر چند كه انتخاب خلفاى سه‏گانه، هيچكدام حقيقتا بر اساس مبناى مورد قبول خودشان انجام نگرفت.

قرآن كريم مى‏فرمايد: « اليَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضيتُ لَكُمُ الاسْلامَ ديناً» [3]؛ «امروز دينتان را براى شما كامل كردم و نعمتم را بر شما تمام ساختم و خشنود شدم كه اسلام دينتان باشد» شيعه بر اساس اين آيه اتمام و اكمال دين را در امامت و ولايت مى‏داند [4] و معتقد است امامت و جانشينى نبى، انتصابى است و بايد از جانب خدا و توسط نبى صورت گيرد و مردم پس از نبى ‏صلى الله عليه وآله وسلم، طبق آيات قرآن، موظفند از ولى امر پيروى كنند.

قرآن كريم مى‏فرمايد: « أَطيعُوا اللَّهَ وَ أَطيعُوا الرَّسُولَ وَ اوُلِى الامْرِ مِنْكُمْ» [5]؛از خدا پيروى كنيد و مطيع رسول و صاحبان امر باشيد!» و نيز مى‏فرمايد: « اِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذينَ آمَنُوا الَّذينَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَ هُمْ رَاكِعُونَ» [6]؛ ولىّ شما، خدا و رسول خدا و مؤمنانى هستند كه نماز مى‏خوانند و در حال ركوع زكات مى‏دهند.

شيعه و سنى شأن نزول آيه اخير را، على‏ عليه السلام مى‏دانند، كه در مسجد به نماز مشغول بود، نيازمندى آمد و از او يارى خواست و آن حضرت انگشترى خود را به او داد.

بنابراين، اختلاف اصلى اين دو گروه در بحث امامت، تفسير آن و تعيين مصداق آن است.

اهل‏سنّت در امور دينى، به صحابه رجوع مى‏كنند و آموزه‏هاى دينى را از آنان مى‏گيرند و همگى آنان را عادل مى‏دانند؛ ولى شيعيان اهل‏بيت پيغمبر صلى الله عليه وآله وسلم را مرجع علمى و دينى و سياسى خود مى‏دانند.

پاورقي

[1] روايت «انى تارك فيكم الثقلين كتاب اللَّه و عترتى اهل بيتي...» من دو چيز گرانبها را در بين شما مى‏گذارم كتاب خدا و عترتم را، كه شيعه و سنى آن را نقل كرده‏اند، در اين‏كه حضرت فرمود: اين دو از هم جدا شدنى نيستند تا در كنار حوض به من برسند بدين معناست كه همه خصوصيتى كه كتاب دارد عترت هم دارد، مانند عدم خطاپذيرى، ماندگارى، وجوب تمسك به آن و نقش هدايت‏گرى و... صحيح مسلم، ج 4، ص 183، ش 2408، چاپ عبدالباقى، سنن دارمى، ج 2، ص 432-431، نشر مطبعة الاعتدال دمشق، وسائل الشيعة، ج 27، ص 34، نشر آل البيت‏ عليهم السلام، قم، و مسند احمد، ج 3، ص 14، نشردار صادر، بيروت.

[2] تحقيق سيد على ميلانى، ص 97، تأليف محمد سعيد موسوى آل صاحب عبقات، نشر مكتبة نينوى الحديثية، كربلا، 1939 (ه ق)، و اعلام الورى، ص 397، الفصل الثاني من النص عليهم.

[3] سوره مائده، (5) آيه 3.

[4] الشيخ الحويزي، تفسير نورالثقلين، ج 1، ص 587، نشر اسماعيليان، قم، 1412 (ه ق)، و شواهد التنزيل، ج 1، ص 251-207-200، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد، تحقيق محمد باقر محمدى، 1411 (ه ق).

[5]  سوره نساء، (4) آيه 59.

[6] سوره مائده، (5) آيه 55.