از روايات فريقين استفاده مي‏شود كه زيارت قبور مومنين داراي سه فايده است كه به اختصار به آن اشاره مي‏كنيم.

 1-زيارت قبور مردگان بايد عبرت و پند زيارت‏كننده مي‏شود و از خواب غفلت كه بسياري از انسانها گرفتار آن هستند بيدار مي‏شود و آگاه مي‏گردد كه زندگي دنيا براي هميشه باقي نيست و دست او روزي از اين دنيا كوتاه مي‏شود و آنچه باقي و ماندگار است عمل صالح مي‏باشد و از اين جهت تلاش مي‏كند كه دست از حرص‏وآز و طمع بردارد و با اعمال نيكو و رفتار شايسته خود را آماده ملاقات پروردگار نمايد.

پيامبر گرامي اسلام در اين‏باره مي‏فرمايند:

 زوروا القبور فانها تذكركم الاخرة.{1}

 «قبرها را زيارت كنيد، زيرا موجب يادآوري آخرت و قيامت مي‏گردد»

 همچنين در روايت ديگري{2} آن حضرت مي‏فرمايد زيارت قبور مايه يادآوري مرگ مي‏گردد.

 2-زيارت قبر مؤمن و قرائت قرآن و فاتحه و دعاء در نزد قبر او، موجب خشنودي و مغفرت آن مؤمن مي‏شود زيرا او از ثواب اين اعمال بهره‏مند و منتفع مي‏گردد و از اين جهت وقتي كسي به زيارت آنها مي‏رود خوشحال مي‏شود.

 در روايتي از اميرالمومنين علي(ع) مي‏فرمايد:

 زوروا موتاكم فانهم يفرحون بزيارتكم{3}

 «مردگانتان را زيارت كنيد و همانا آنها با زيارت شما خوشحال مي‏شوند.

 3-زيارت قبور علاوه بر ثوابي كه براي مرده دارد پاداش فراواني نيز براي زيارت‏كننده دارد كه ما به برخورداري از مغفرت و رحمت الهي مي‏گردد.

 امام رضا(ع) در اين رابطه مي‏فرمايند:

 من اتي قبر اخيه ثم وضع يده علي القبر و قرأ انا انزلناه في ليلة القدر سبع مرّات امن يوم الفرغ الاكبر{4}

 «آن كس كه به نزد قبر مومن برادر آيد و دستش را بر قبر گذارد و هفت مرتبه انا انزلنا في ليلةالقدر بخواند خداوند او را در روز قيامت «فزع اكبر» ايمن سازد» و نيز آن حضرت فرمود هر كس چنين كند خداوند او و صاحب قبر را بيامرزد.{5}

 بنابراين بر مسلمانان است كه در هر فرصتي به زيارت قبور مومنين به ويژه بستگان و ذي‏الحقوق بشتابند تا بدين وسيله مشمول رحمت و مغفرت الهي گردند و موجبات خشنودي آنان كه در زير خروارها خاك آرميده‏اند را فراهم نمايند و هم خود از اين وادي آرام و خاموش درس‏هاي لازم را فراگيرند. اما در رابطه با بخش دوم سؤال مي‏گوئيم كه روايات اين فوايد سه‏گانه را اختصاص به مردان نداده‏اند بنابراين از عموميّت و شمول اين روايات استفاده مي‏شود كه زنان علاوه بر اين از روايات شيعه و سني استفاده مي‏شود كه فاطمه دختر رسول گرامي اسلام هر هفته براي زيارت قبر عموي بزرگوار خود حمزه به احد مي‏رفت و در كنار قبر او نماز بجا مي‏آورد و براي آن شهيد بزرگوار رحمت و مغفرت الهي را مسئلت مي‏نمود.{6}

 همچنين براساس روايات اهل‏سنت رسول‏خدا(ص) به همسرش نحوه زيارت قبور را آموزش داد و فرمود به هنگام زيارت قبر بگويد: السلام علي اهل الديّار من المومنين و المسلمين يرحم‏الله المستقدمين منا و المستاخرين و انا ان‏شاءالله بكم لاحقون{7} و عايشه نيز به زيارت قبور مي‏رفت{8} و از سوي ديگر از علماء اهل‏سنت در روايت «لعن رسول‏الله زورات القبور{9}» نهي كراهتي مي‏دانند، مولف كتاب مفتاح الحاجة كه شرح صحيح اين ماجد است مي‏گويد:

 «علماء درباره نهي پيامبر بر دو قولند كه آيا نهي تحريمي است يا كراهتي ولي اكثر آنان معتقدند كه زن در صورتي كه از فتنه مطمئن باشد مي‏تواند به زيارت قبر برود{10}.

 البته نكته‏اي كه در اينجا قابل توجه است اين است كه زنان بايد به هنگام زيارت اهل قبور از سرو صدا و گريه‏هاي بلند و نيز از مخلوط شدن با مردان نامحرم پرهيز نمايند از اين‏رو برخي از فقهاء زيارت قبور را براي خانم‏هاي جوان در صورتي تجويز كرده‏اند كه اختلاط وقاري همراه نباشد مؤلف كتاب الفقه علي المذاهب الاربعه{11} مي‏نويسد:

 همچنانكه زيارت قبور براي مردان جايز است براي زنان پيري كه خوف فتنه نسبت به آنان نيست، نيز جايز است البته در صورتي كه همراه ناله و فرياد نباشد كه در اين صورت حرام است اما نسبت به زنان جواني كه بر خروج آنها فتنه و فساد مترقب مي‏شود حرام است.

 علامه محمد امين معروف به ابن عابدين از فقهاء بزرگ اصناف مي‏گويد:

 قول صحيح‏تر اين است كه زيارت قبور توسط زنان جايز است در شرح به يقين رسيده است كه كراهت دارد به همان دليل كه مسئله تشيع جنازه گفته شد و ديگري گفته اگر زيارت قبور توسط زنان براي تازه‏شدن حزن و گريه و ناله باشد همچنانكه عادت زنان است جايز نيست و حديث «لعن‏الله...»، نيز بر همين صورت حمل شده است ولي اگر اين زيارت براي عبرت گرفتن و طلب رحمت براي مرده باشد بدون اينكه گريه كند و ترك به قبور صالحان جويد، اشكالي ندارد و در صورتي كه پير باشند و اگر جوان باشند كراهت دارد همچنانكه حاضر شدن آنها در مساجد براي نمازجماعت كراهت دارد.

 آيت‏الله سيد محمد كاظم يزدي در كتاب مشهور خويش عمدةالوثقي پيرامون زيارت قبور چنين مي‏گويد:{12}

 زيارت قبور مومنين و سلام بر آنها به اينكه بگويد «السلام عليكم يا اهل الديار...» و قرائت قرآن و طلب رحمت و مغفرت براي آنان به ويژه در در روز دوشنبه و پنجشنبه و به خصوص در عصر اين دو روز و صبح شنبه براي مردان و زنان به شرطي كه بدون جزع و همراه صبر باشد مستحب است.

در پايان اشاره به اين مطلب نيز لازم استکه در پاسخ اين پرسش علاوه بر آنچه بيان گرديد، از كتاب و سنّت مي‏توان بهره جست و فعل صحابه نيز بر آن بوده:

   الف - قرآن كريم: «ولو انهم اذا ظلموا انفسهم جأوك...».{13}

 «اگر به خود ستم كردند، سراغ تو مي‏آيند و استغفار مي‏كنند و تو اي محمد، براي آنان طلب مغفرت كني...»/

 اين آيه به زيارت پيامبر(ص) در حيات و ممات تشويق مي‏كند؛ چنانكه سبكي مي‏گويد: علما از اين آيه عموميت؛ يعني زمان حيات و وفات پيامبر(ص) را استفاده كرده‏اند، چون طبق روايات از پيامبر(ص) نقل شده: «حياتي خير لكم تحدثون و نحدث لكم و وفاتي خير لكم تعرض عليّ أعمالكم...»{14}

   ب - سنت پيامبر اكرم(ص):

 روايات و احاديث بسياري از رسول الله(ص) در تشويق به زيارت قبر شريف خود، پس از رحلتش، نقل شده است: «من زار قبري وجبت له شفاعتي».{15}

 ج - فعل صحابه:

 عبدالرزاق و بيهقي و ابن عبدالبر روايت كرده‏اند كه حضرت فاطمه زهرا(س)، هر جمعه به زيارت قبر عموي خود حضرت حمزه مي‏رفت و در آن جا نماز مي‏خواند و گريه مي‏كرد، حاكم نيشابوري مي‏گويد: سند و راويان اين حديث تماماً ثقه هستند.{16}

 [1].سوره نسأ، آيه 64/

 [2].طرح التثريب، ص 297/

 [3].السنن الكبري، ج 5، ص 245/

 [4].مصنف عبدالرزاق 3: 572 - مستدرك حاكم،ج 1، 377 - السنن الكبري 4، 131 - تمهيد شرح مولا، 3، 234 - و از خليفه ثاني و عبدالله بن عمر نيز نقل شده كه به هنگام بازگشت از سفر، ابتدأ قبر پيامبر(ص) را زيارت مي‏كردند، شفأ السقام، ص 44 و وفأ الوفأ 4، 1340/

 [1]. صحيح ابن ماجه، ج1، باب ما جاء في زيارة القبور، ص113.

 [2]. صحيح مهم، ج3، باب «استئندان لنبي و به عزوجل في زيارة قبرامه»، ص65.

 [3]. وسائل الشيعه، ج2، كتاب الطهارة، باب 54، حديث5.

 [4]. وسائل الشيعه، ج2، كتاب الطهارة، باب 57، حديث1.

 [5]. وسائل الشيعه، ج2، كتاب الطهاره، باب 57، حديث5.

 [6]. مستدرك حاكم، ج1، ص277، وسائل الشيعه، ج2، كتاب الطهارة، باب5، ج2.

 [7]. صحيح مسلم، ج3، باب ما يقال عند و حول القبور، ص64.

 [8]. صحيح ترندي، ج4، كتاب الجنائز، باب ما جاء في زيارة القبور، ص275.

 [9]. صحيح ابن ماجد كتاب الجنائز باب ما جاء في النهي عن زيارة النساء القبور، ج1، ص478.

 [10]. حواشي ابن ماجه، ج1، ص114. طبع هند.

 [11]. الفقه علي المذاهب الاربعه، ج1، ص540.

 [12]. عروةالوثقي، ج1، فصل في المستحبات قبل الدفن و حينه و بعده، مسئله 35.

 [13].سوره نسأ، آيه 64/

 [14].طرح التثريب، ص 297/

 [15].السنن الكبري، ج 5، ص 245/

 [16].مصنف عبدالرزاق 3: 572 - مستدرك حاكم،ج 1، 377 - السنن الكبري 4، 131 - تمهيد شرح مولا، 3، 234 - و از خليفه ثاني و عبدالله بن عمر نيز نقل شده كه به هنگام بازگشت از سفر، ابتدأ قبر پيامبر(ص) را زيارت مي‏كردند، شفأ السقام، ص 44 و وفأ الوفأ 4، 1340/