پاسخ : بنابر نظر برخى از دانشمندان مسلمان، همه گناهان، كبيره اند; چون نعمت هاى الهى نامحدود و عظمت خداوندى بى انتها است و از سويى هر گناهى، هتك حرمت خداوند است كه از نظر عقل، بسيار قبيح است.

 [1] ولى بيش تر دانشمندان مسلمان، گناهان را دو قسم دانسته اند: كبيره و صغيره. اين قول با آيات شريفه قرآن سازگارتر است. خداوند متعال در قرآن كريم مى فرمايد: (إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبَآئِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ); [2] «اگر از گناهان بزرگى كه از آن نهى مى شويد، پرهيز كنيد گناهان كوچك شما را مى پوشانيم». همچنين مى فرمايد: (وَ وُضِعَ الْكِتابُ فَترى المُجْرِمينَ مُشْفِقينَ مِمّا فِيهِ وَ يَقُولُونَ يَا وَيْلَتنا ما لِهذَا الْكِتابِ لا يُغادِرُ صَغيرَةً وَ لا كَبيرَةً إلاّ أَحْصَاها); [3] «و كتاب ـ كتابى كه نامه اعمال همه انسان هاست ـ در آن جا گذارده مى شود. پس گنهكاران را مى بينى كه از آن چه در آن است، ترسان و هراسانند و مى گويند: واى بر ما، اين چه كتابى است كه هيچ عمل كوچك و بزرگى را فرو نگذاشته، مگر اين كه آن را به شمار آورده است...».

علامه طباطبايى، آيه فوق را از جمله آياتى دانسته كه بر تقسيم گناهان به صغيره و كبيره دلالت دارد; زيرا ترس از آن چه در نامه اعمال ثبت است، بنا به مفاد آيه، دلالت دارد بر اين كه منظور از صغيره و كبيره در آيه، گناهان صغيره و كبيره است. [4]

برخى از مفسران گفته اند: تقسيم گناهان به صغيره و كبيره، از باب قياس گناهان با يكديگر است; يعنى برخى از گناهان از جهت ناپسند بودن، نسبت به برخى ديگر بزرگ تر است، وگر نه همه گناهان، از آن جهت كه مخالف با دستورات خداى متعال است، بزرگ و عظيم به شمار مى آيند. [5]

بنابراين نظريات مختلفى درباره معيارِ كبيره بودن گناه وجود دارد; از جمله:

1. وجود نصِّ معتبر همانند نامه امام رضا (عليه السلام) به مأمون كه در آن، بيش از 30 گناه، كبيره شمرده شده است، از جمله: قتل نفس، زنا، سرقت، شرب خمر، عقوق والدين، فرار از جهاد، خوردن مال يتيم به ناحق، رباخوارى، كم فروشى، قمار، نااميدى شديد از رحمت الهى، ادا نكردن حقوق ديگران، جنگ با اولياى الهى، يارى ظالمان و قسم دروغ.

اگر نصِّ معتبر اشاره اى به كبيره بودن گناه نكند، ولى آن را از جمله گناهانى شمارد كه خداوند كيفر ارتكاب آن را، آتش جهنم قرار داده است يا نصّ در قرآن بر ثبوت عقاب براى ارتكاب آن گناه خاص وارد شده باشد ـ مثل آيه شريفه (إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَنْ تَشيعَ الْفَاحِشَةِ فِى الَّذينَ امَنُوا لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ فِى الدُّنْيَا وَ الاْخِرَةِ); [6] «كسانى كه دوست دارند زشتى ها در ميان مؤمنان شيوع يابد، عذاب دردناكى براى آن ها در دنيا و آخرت است».[7] ـ كبيره بودن گناه ثابت مى شود.

2. ارتكاب معصيت از روى سبك شمردن دين بنابر نظر امام الحرمين جوينى.

هر گناهى كه از روى بى اعتنايى به دين صورت بگيرد، كبيره است. فخررازى اين نظر را نيكو شمرده است. [8]

پاورقي

[1] فخررازى اين قول را بنا به نقل سعيد بن جبير، به ابن عباس نسبت مى دهد.

[2] سوره نساء، آيه 31.

[3] سوره كهف، آيه 49.

[4] الميزان، سيدمحمدحسين طباطبايى، ج 4، ص 224. ذيل آيه 31 سوره نسا، مؤسسه مطبوعاتى اسماعيليان، 1394، هـق.

[5] همان، ص 333.

[6] سوره نور، آيه 19.

[7] المكاسب، شيخ انصارى، ج 3، ص 186; رسالةٌ في العدالة، انتشارات هاقانى، اسماعيليان، قم، چاپ سوم، زمستان 1374.

[8] الميزان، ج 4، ص 326، ذيل آيه 31 سوره نسا.