احضار روح با هيپنوتيزم به طور كامل تفاوت دارد. در هيپنوتيزم، نوعى اخراج روح انجام مى شود نه احضار روح. بدين معنا كه هيپنوتيست ها، قادراند خود يا افرادى ديگر را از ناحيه يك يا تمام اعضاى بدن، با تمركز بى حس كنند.
هيپنوتيزم با تمرين و تلقين ارتباط مستقيم دارد; البته وجه اشتراك هيپنوتيزم و احضار روح، همان سر و كار داشتن با روح و يا حواس است. اما در احضار روح، روان انسان ها بويژه اموات را، در مجلسى حاضر كرده و از آنان پرسش هايى مى پرسند; البته اين ادعاى احضارگران روح است . از نظر علمى دو نظريه در اين زمينه وجود دارد:
1 ـ گروهى معتقداند، احضار روح و ارتباط با آن را، به عنوان يك واقعيت مى توان پذيرفت . اين گروه به طور اجمال ارتباط با ارواح را مى پذيرند; البته در مدعاى مدعيان و كيفيت اين ارتباط، اشكال وارد مى كنند.
2 ـ گروهى هم اين مسأله را كاملاً منتفى مى دانند. براى نمونه، گزارش زير حاصل تلاش يك انجمن علمى در روسيه است. در سال 1875 انجمن فيزيك وابسته به دانشگاه سن پترزبورگ بنا به پيشنهاد مندليف هيأتى را مأمور مى كند تا درباره احضار ارواح به مطالعه بپردازد و نتايج تحقيقات خود را اعلام كند . يازده دانشمند در اين كميسيون شركت نموده و سرانجام پس از پژوهش هاى فراوان نتايج كار هيأت را به اين شرح اعلام مى نمايند: «پس از تحقيقات فراوان و مطالعات و مشاهدات بسيار، به اين نتيجه رسيديم كه پديده هاى مربوط به ارواح، به علت حركات ناخودآگاه يا اشتباهى ضميرى مى باشد و احضار ارواح، جز موهومات چيز ديگرى نيست. به اين ترتيب ساز و كار اعمال محرك فكر نه تنها موجب انتقال انديشه مى شود، بلكه بعضى از پديده هاى روحى را نيز ايجاد مى كند».
در آغاز قرن ما نيز يك فيزيكدان آمريكايى به نام روبرت وود (ROBERT VOOD)به كمك اشعه فرابنفش ترفندهاى جلسات احضار ارواح را برملا مى كند.
با توجه به نظريه هاى مثبت و منفى درباره صحت و يا عدم صحت احضار ارواح، كه نمونه هايى از آن بيان شد، يك نكته نبايد ناديده گرفته شود و آن اين كه بنا به گفته برخى از علماى معاصر مسلمان، مسأله احضار روح از نظر امكان وقوعى، منافاتى با علم ندارد و از نظر علمى و فلسفى نيز قابل قبول است ولى متأسفانه اكنون اين امر نه تنها به صورت علمى مطرح نمى شود بلكه به صورت شيوه اى براى سوء استفاده هاى مالى افرادى همچون رمال ها و جن گيرها به كار مى رود.
اما با اثبات احضار ارواح، چه چيز را مى توان به اثبات رساند؟
برخى از طرفداران احضار روح مى گويند: روح به زندگى جديد برمى گردد; البته اين مسأله از نظر اسلام به طور كامل مردود است.
بعضى ديگر مى گويند: با احضار ارواح و پرسش از آنها، مجهولاتمان را پاسخ مى گوييم. كه در اين مورد طرفداران احضار روح هيچ گاه ادعايشان به اثبات نرسيده است و با اين كه بارها از طرف علماى اسلامى به مناظره دعوت شده اند، اما براى مناظره و رفع شبهه حاضر نگشته اند. از طرفى احضار روح، مسأله اى است كه در غرب شيوع پيدا كرده است و غرب متمدن را دستخوش خرافات ساخته است.
از سوى ديگر احضار روح، خود وسيله استعمار مردم توسط غربى ها شده است، يعنى غربى ها از خلال مسايلى اينچنينى، سياست هاى خود را تعقيب مى كنند. گاهى نيز در برخى محافل افراد را با شيوه هاى فوق به مسايل شهوانى و... مى كشانند.
بنابراين مسأله احضار روح امكان وقوعى دارد ولى اكنون به يك دكان براى به دام انداختن مردم بينوا و ساده لوح تبديل شده است.